{"id":1243,"date":"2019-04-30T18:54:54","date_gmt":"2019-04-30T16:54:54","guid":{"rendered":"http:\/\/archiwumnauki.pan.pl\/?page_id=1243"},"modified":"2021-02-02T12:30:24","modified_gmt":"2021-02-02T11:30:24","slug":"zyjac-dla-idei-roman-dyboski-1883-1945-wladyslaw-tarnawski-1885-1951-wystawa-2011-11-18-2012-02-10","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/archiwumnauki.pan.pl\/?page_id=1243","title":{"rendered":"\u017byj\u0105c dla idei… Roman Dyboski (1883-1945) i W\u0142adys\u0142aw Tarnawski (1885-1951), (wystawa: 2011-11-18 – 2012-02-10)"},"content":{"rendered":"
W s\u0142u\u017cbie Nauki…<\/strong><\/div>\n
\u017byj\u0105c dla idei… Roman Dyboski (1883-1945) i W\u0142adys\u0142aw Tarnawski (1885-1951)<\/strong><\/div>\n
Wystawa by\u0142a prezentowana w dniach 18 XI 2011 – 10 II 2012<\/strong><\/div>\n
\"\"<\/div>\n

Wybitny znawca literatury angielskiej, mi\u0142o\u015bnik nauki, znakomity wyk\u0142adowca i m\u00f3wca, cz\u0142owiek posiadaj\u0105cy zmys\u0142 organizacyjny, spo\u0142ecznik. Mo\u017cna by wylicza\u0107 wiele okre\u015ble\u0144 odnosz\u0105cych si\u0119 do postaci Romana Dyboskiego, ale chyba jedyne s\u0142owo, kt\u00f3re w pe\u0142ni oddaje osobowo\u015b\u0107 Profesora to Patriota.<\/p>\n

W jednym z tekst\u00f3w skierowanych do \u015bl\u0105skiej m\u0142odzie\u017cy Dyboski pisze: \u201e\u0141atwo by\u0107 ofiar\u0105 prze\u015bladowania politycznego, ni\u017c czynnym obywatelem w\u0142asnego pa\u0144stwa. Na wolnym cz\u0142owieku wi\u0119kszy daleko spoczywa ci\u0119\u017car moralny, ni\u017c na niewolniku\u201d. Prekursor anglistyki w Polsce \u00f3w ci\u0119\u017car moralny pojmowa\u0142, jako odpowiedzialno\u015b\u0107 za losy swej Ojczyzny. S\u0142u\u017cba w\u0142asnemu Narodowi poprzez wykorzystanie zdobytych umiej\u0119tno\u015bci i wiedzy, p\u0142yn\u0105ca prosto z serca i duszy wype\u0142ni\u0142a ca\u0142e \u017cycie Romana Dyboskiego.<\/p>\n

Bez w\u0105tpienia na tak aktywn\u0105 obywatelsk\u0105 postaw\u0119 ogromny wp\u0142yw mia\u0142 dom rodzinny Romana Dyboskiego, a w szczeg\u00f3lno\u015bci ojciec \u2013 Antoni Dyboski \u2013 cieszy\u0144ski notariusz, ale przede wszystkim niezwyk\u0142y dzia\u0142acz, cz\u0142onek rozmaitych towarzystw, takich jak Czytelnia Ludowa, Dom Narodowy, czy Sok\u00f3\u0142.<\/p>\n

Dyboski nie podchodzi\u0142 do spraw polskich bezkrytycznie, ale rozpatrywa\u0142 je z punktu widzenia rozmaitych mi\u0119dzynarodowych konfiguracji i kontekst\u00f3w. Szerszy horyzont refleksji Profesora wynika\u0142 z wielu czynnik\u00f3w. Ju\u017c samo miejsce, w kt\u00f3rym urodzi\u0142 si\u0119 i wzrasta\u0142 Roman Dyboski \u2013 Cieszyn \u2013 miasto le\u017c\u0105ce na styku wielu kultur, do takiej postawy si\u0119 przyczyni\u0142o.<\/p>\n

Zetkni\u0119cie si\u0119 na pocz\u0105tku drogi studenckiej na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim (1901) z tak wybitnymi postaciami jak Wilhelm Creizenach, Maksymilian Kawczy\u0144ski czy Kazimierz Morawski, kontynuacja studi\u00f3w na Uniwersytecie Wiede\u0144skim (1902\u20131905), gdzie Dyboski uzyska\u0142 stopie\u0144 doktora filozofii na podstawie rozprawy Tennysons, Sprache und Stil, nast\u0119pnie wyjazd na stypendium do Londynu, Oxfordu i Cambridge pozwoli\u0142y Dyboskiemu nie tylko zdoby\u0107 ogromn\u0105, wszechstronn\u0105 wiedz\u0119, ale r\u00f3wnie\u017c nauczy\u0107 si\u0119 wieloaspektowo spogl\u0105da\u0107 na \u015bwiat i Polsk\u0119.<\/p>\n

Istotnym wydarzeniem, kt\u00f3re wywar\u0142o znamienny wp\u0142yw na \u017cycie i pogl\u0105dy Dyboskiego sta\u0142a si\u0119 siedmioletnia niewola w Rosji w latach 1915\u20131921, kt\u00f3r\u0105 Anglista podsumowa\u0142 s\u0142owami: \u201ete siedem lat w\u0119dr\u00f3wek i poniewierki po Rosji na odwr\u00f3t uzupe\u0142ni\u0142y moj\u0105 polsk\u0105 edukacj\u0119 obywatelsk\u0105 tym nieocenionym skarbem, jakim jest spot\u0119gowane poczucie godno\u015bci narodowej, wy\u017cszo\u015bci kulturalnej i \u017cywotno\u015bci politycznej nas Polak\u00f3w w por\u00f3wnaniu z g\u0142\u0119boko my\u015bl\u0105cym i czasem b\u0142yszcz\u0105co zdolnym, ale chronicznie gnu\u015bnym i spo\u0142ecznie bezradnym s\u0105siadem naszym na Wschodzie\u201d.<\/p>\n

\u017byciow\u0105 pasj\u0105 Dyboskiego by\u0142y badania nad literatur\u0105 angielsk\u0105. Efektem \u017cmudnej naukowej pracy Profesora, podejmowanej r\u00f3wnie\u017c w trudnych warunkach rosyjskiej niewoli, czy niemieckiej okupacji sta\u0142y si\u0119 m. in. tak fundamentalne dzie\u0142a, jak: Literatura i j\u0119zyk \u015bredniowiecznej Anglii, O sonetach i poematach Shakespeare\u2019a, Rytmika wysi\u0142ku i znu\u017cenia w tw\u00f3rczo\u015bci Shakespeare\u2019a. Niezwykle fascynuj\u0105ce i godne podziwu jest to, i\u017c tak jak napisano w jednym z artyku\u0142\u00f3w z okazji 25-lecia pracy naukowej Profesora, \u201ewe wszystkich tych pracach przebija wprost fenomenalna znajomo\u015b\u0107 psychiki i kultury Anglii, jej ustroju politycznego i urz\u0105dze\u0144 spo\u0142ecznych, prawdziwe znawstwo tematu i g\u0142\u0119bokie wczucie si\u0119 w atmosfer\u0119 tego \u015brodowiska\u201d.<\/p>\n

Dyboski prowadz\u0105c badania naukowe odznacza\u0142 si\u0119 jednocze\u015bnie poczuciem niezwyk\u0142ej odpowiedzialno\u015bci za to, by podj\u0119te przez niego prace by\u0142y kontynuowane przez kolejne pokolenia. St\u0105d te\u017c cechuj\u0105c si\u0119 umiej\u0119tno\u015bci\u0105 formu\u0142owania tez i wniosk\u00f3w, a tak\u017ce jasno\u015bci\u0105 przekazu stara\u0142 si\u0119 zainspirowa\u0107 m\u0142odzie\u017c studenck\u0105 do zainteresowania si\u0119 osi\u0105gni\u0119ciami angielskiej kultury literackiej. Jego uczniami byli chocia\u017cby Andrzej Tretiak czy Wac\u0142aw Borowy. W zaj\u0119ciach Profesora przez kr\u00f3tki okres uczestniczy\u0142 r\u00f3wnie\u017c W\u0142adys\u0142aw Tarnawski.<\/p>\n

Wykorzystuj\u0105c swoje humanistyczne wykszta\u0142cenie, znajomo\u015b\u0107 pi\u0119ciu j\u0119zyk\u00f3w obcych i talent oratorski sta\u0142 si\u0119 Dyboski swego rodzaju ambasadorem Polski w \u015bwiecie, \u0142\u0105cznikiem kulturowym mi\u0119dzy Polsk\u0105 a innymi krajami. Tak np. w czasach niewoli syberyjskiej zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 o\u015bwiatow\u0105 i popularyzatorsk\u0105, wyg\u0142aszaj\u0105c odczyty z historii i literatury polskiej. Ws\u0142awi\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c cyklem wyk\u0142ad\u00f3w, jakie przeprowadzi\u0142 w celu upowszechnienia wiedzy o Polsce, g\u0142\u00f3wnie w Anglii i Stanach Zjednoczonych Ameryki P\u00f3\u0142nocnej.<\/p>\n

Roman Dyboski zmar\u0142 nagle na atak serca 1 VI 1945 r., w chwili, gdy pe\u0142en energii i zapa\u0142u stara\u0142 si\u0119 odtworzy\u0107 po wojennej zawierusze katedr\u0119 anglistyki na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim. Odszed\u0142 pracuj\u0105c dla Polski, pracuj\u0105c dla idei swego \u017cycia.<\/p>\n

\"\"<\/div>\n

\u201eGrzeszy si\u0119 w naszych czasach ci\u0119\u017cko lekcewa\u017ceniem spraw duchowych, zapomina si\u0119 o nich w\u015br\u00f3d gor\u0105czki \u017cycia. (…) Kilka minut my\u015blenia dowiedzie nam, \u017ce bez jasnych wytycznych moralnych wszystkie nasze wynalazki b\u0119d\u0105 jedynie \u015brodkami pogoni za brudnym zyskiem, narz\u0119dziami z\u0142ych czyn\u00f3w i rozsadnikami zepsucia. Nie nale\u017cy pogardza\u0107 zdobyczami naszej kultury materialnej. Ale tylko zdobycze duchowe, osi\u0105gni\u0119te przez ras\u0119 nasz\u0105 w ci\u0105gu niezliczonych wiek\u00f3w, mog\u0105 nada\u0107 im prawdziw\u0105 warto\u015b\u0107 i prawdziw\u0105 tre\u015b\u0107 wewn\u0119trzn\u0105. Szukajcie jej w Szekspirze \u2013 a znajdziecie\u201d. Powy\u017csze s\u0142owa stanowi\u0105ce puent\u0119 dla monografii Szekspir dla m\u0142odzie\u017cy i dla doros\u0142ych obrazuj\u0105 \u015bwiatopogl\u0105d W\u0142adys\u0142awa Tarnawskiego. Post\u0119powa\u0107 zgodnie z w\u0142asnym sumieniem i idea\u0142ami, pochyla\u0107 si\u0119 z szacunkiem nad tradycj\u0105 i dorobkiem poprzednich pokole\u0144, zw\u0142aszcza osi\u0105gni\u0119ciami narodu polskiego to kierunkowskazy wyznaczaj\u0105ce drog\u0119 dla niez\u0142omnego Prekursora anglistyki w Polsce.<\/p>\n

Postawa wobec \u015bwiata, jak\u0105 charakteryzowa\u0142 si\u0119 W\u0142adys\u0142aw Tarnawski, swoje \u017ar\u00f3d\u0142o czerpa\u0142a ze \u015brodowiska, w jakim si\u0119 wychowywa\u0142. Jak sam wspomina\u0142, zainteresowanie tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 Szekspira rozbudzi\u0142a w nim Matka \u2013 Wincenta z Waygart\u00f3w, daj\u0105c mu pewnego wieczoru cztery tomy dzie\u0142 angielskiego dramaturga. Dzieci\u0119ca fascynacja przerodzi\u0142a si\u0119 w naukow\u0105 pasj\u0119 realizowan\u0105 przez ca\u0142e \u017cycie, znaczon\u0105 kolejnymi stopniami naukowymi, od uzyskania tytu\u0142u doktora w 1913 r. na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim na podstawie rozprawy O polskich przek\u0142adach dramat\u00f3w Szekspira, przez habilitacj\u0119 w 1922 r. na podstawie pracy \u017bycie, dzie\u0142o i znaczenie w literaturze angielskiej Krzysztofa Marlowe, poprzez prac\u0119 naukowo-dydaktyczn\u0105 na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie od roku akademickiego 1923\/1924, po rozpocz\u0119cie w pa\u017adzierniku 1945 r. wyk\u0142ad\u00f3w na katedrze anglistyki Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego po \u015bmierci Romana Dyboskiego.<\/p>\n

W\u0142adys\u0142aw Tarnawski, zawsze pe\u0142en pasji badawczej, pracowa\u0142 naukowo nawet w warunkach bardzo trudnych, czego przyk\u0142adem jest kontynuowanie bada\u0144 naukowych w wi\u0119zieniu mokotowskim po aresztowaniu przez Urz\u0105d Bezpiecze\u0144stwa. Rezultat jego \u00f3wczesnych prac jest imponuj\u0105cy. Tarnawski przet\u0142umaczy\u0142 wi\u0119kszo\u015b\u0107 dramat\u00f3w Szekspira.<\/p>\n

Po\u015bwi\u0119ca\u0142 si\u0119 nauce nie tylko dla w\u0142asnej satysfakcji. Chc\u0105c wp\u0142ywa\u0107 na m\u0142ode pokolenie, podj\u0105\u0142 trud pracy pedagoga w gimnazjach przemyskich w latach 1914\u20131924, gdzie uczy\u0142 j\u0119zyka polskiego i historii. Wyk\u0142ada\u0142 r\u00f3wnie\u017c z przerwami od 1924 do 1944 r. jako profesor filologii angielskiej na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie. Tak\u017ce podczas II wojny \u015bwiatowej poczuwaj\u0105c si\u0119 do odpowiedzialno\u015bci za losy narodu, co zapewne wpoi\u0142a mu Matka \u2013 Patriotka pojmuj\u0105ca swoje obowi\u0105zki z powag\u0105 prawdziwej polskiej matrony (…) dzia\u0142aczka o wielkim, szlachetnym czu\u0142ym na niedol\u0119 sercu, skromna, o wybitnym poczuciu sprawiedliwo\u015bci, w\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 w ide\u0119 uniwersyteckiego tajnego nauczania.<\/p>\n

Tarnawski nie zamyka\u0142 si\u0119 tylko w pracy badawczej, po\u015bwi\u0119ca\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c dzia\u0142alno\u015bci spo\u0142eczno- -politycznej. Zmys\u0142 organizacyjny odziedziczy\u0142 po Ojcu \u2013 Leonardzie \u2013 adwokacie, powsta\u0144cu styczniowym, dzia\u0142aczu spo\u0142ecznym, wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cycielu i pierwszym prezesie Towarzystwa Przyjaci\u00f3\u0142 Nauk w Przemy\u015blu.<\/p>\n

Podobnie jak ojciec, tak i W\u0142adys\u0142aw Tarnawski w\u0142\u0105cza\u0142 si\u0119 w rozmaite przedsi\u0119wzi\u0119cia w Przemy\u015blu i we Lwowie. By\u0142 m. in. redaktorem czasopisma \u201eZiemia Przemyska\u201d, cz\u0142onkiem Towarzystwa Naukowego we Lwowie, a w latach 1929\u20131935 pe\u0142ni\u0142 w nim funkcj\u0119 sekretarza Wydzia\u0142u Filologicznego.<\/p>\n

Za wyrazisto\u015b\u0107 pogl\u0105d\u00f3w i odwag\u0119 w ich wypowiadaniu p\u0142aci\u0142 wysok\u0105 cen\u0119, jak chocia\u017cby usuni\u0119cie w 1934 r. z katedry anglistyki Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie za sprzeciw wobec dzia\u0142alno\u015bci sanacyjnych w\u0142adz. R\u00f3wnie\u017c za swoj\u0105 aktyw\u00adno\u015b\u0107 w Komitecie Ziem Wschodnich zosta\u0142 w grudniu 1946 r. aresztowany i skazany na dziesi\u0119\u0107 lat wi\u0119zienia. W wyniku amnestii wyrok zmniejszono do pi\u0119ciu lat, ale profesor nie doczeka\u0142 jego ko\u0144ca. Zmar\u0142 w wi\u0119zieniu mokotowskim w Warszawie 8 IV 1951 r.<\/p>\n

Chocia\u017c w niewoli, umar\u0142 wolny dzi\u0119ki temu, i\u017c ca\u0142e swe \u017cycie post\u0119powa\u0142 zgodnie z w\u0142asnym sumieniem i pogl\u0105dami, umar\u0142 wolny, poniewa\u017c \u017cy\u0142 i pracowa\u0142 dla idei.<\/p>\n

\n

 <\/p>\n<\/div>\n

Powi\u0105zane materia\u0142y:<\/p>\n

    \n
  1. Zaproszenie na wystaw\u0119<\/a><\/li>\n<\/ol>\n

     <\/p>\n

    \"\"
    \nPlakat wystawy<\/span><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    W s\u0142u\u017cbie Nauki… \u017byj\u0105c dla idei… Roman Dyboski (1883-1945) i W\u0142adys\u0142aw Tarnawski (1885-1951) Wystawa by\u0142a prezentowana w dniach 18 XI 2011 – 10 II 2012 Wybitny znawca literatury angielskiej, mi\u0142o\u015bnik nauki, znakomity wyk\u0142adowca i m\u00f3wca, cz\u0142owiek posiadaj\u0105cy zmys\u0142 organizacyjny, spo\u0142ecznik. Mo\u017cna by wylicza\u0107 wiele okre\u015ble\u0144 odnosz\u0105cych si\u0119 do postaci Romana Dyboskiego, ale chyba jedyne s\u0142owo, … <\/p>\n

    Read More Read More<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":55,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/archiwumnauki.pan.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1243"}],"collection":[{"href":"https:\/\/archiwumnauki.pan.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/archiwumnauki.pan.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archiwumnauki.pan.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/55"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archiwumnauki.pan.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1243"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/archiwumnauki.pan.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1243\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2716,"href":"https:\/\/archiwumnauki.pan.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1243\/revisions\/2716"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/archiwumnauki.pan.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1243"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}